Temat

KIEDY ZACZYNA SIĘ TWOJE „KIEDYŚ”?
Prowokacyjne pytania i same dobre odpowiedzi na Big Book Festival 2026

Międzynarodowy festiwal czytania – Big Book Festival otwiera trzyletnią serię rozważań o naszych czasach, ogłasza przewrotny temat najbliższej, 14. edycji i zmienia termin!

KIEDYŚ BYŁO LEPIEJ – tak brzmi hasło Big Book Festival 2026.
Przez cztery dni, 24-27 września, będziemy się wspólnie zastanawiać, spierać i zanurzać w przeszłość, która inspiruje, wzrusza, śmieszy i na wiele sposobów kształtuje to, jak żyjemy. Poszukamy argumentów na potwierdzenie i obalenie tez o wyższości przeszłości nad współczesnością. Uśmiechniemy się do wspomnień i zakwestionujemy idealizację czasów minionych. Udamy się na retro wyprawę w poszukiwaniu głębszych odpowiedzi na pytanie, jak historia i przeżyte doświadczenia nadają kształt naszym sposobom myślenia, wyborom i postrzeganiu świata. Sprawdzimy, jak różne pokolenia rozumieją to, co minione i co z niego czerpią, także na przyszłość.

– Zastanawialiście się, kiedy zaczyna się Wasze „kiedyś”? Granice naszej pamięci i wspomnień, bagaż doświadczeń i wiek – wszystko to przesuwa horyzont czasu i decyduje, jak czujemy przeszłość. Tę własną i tę szerszą – mówi Anna Król, dyrektorka Big Book Festival, prezeska Fundacji „Kultura nie boli”, która festiwal wymyśliła i wspólnie z zespołem prowadzi od 14. lat. – Powiedzenie „Kiedyś było lepiej” przychodzi lekko, a jest prowokacją dla wielu uczuć i rozważań. Można je obśmiać, wzruszyć się nim albo głęboko się z nim zgodzić. Bo każde z nas wpisuje w nie osobiste emocje i nie wiadomo, czy mamy coś takiego jak wspólna przeszłość ani czy ona naprawdę przemija?
Wspólnie z pisarkami, pisarzami i artystami różnych generacji sprawdzimy, jak prowokujące znaczenia skrywa w sobie tak często – także odruchowo, nie zawsze świadomie – wypowiadana fraza: „Kiedyś było lepiej”. Działa jak zaklęcie, pomagające znosić wyzwania teraźniejszości. Być może służy za rutynowe usprawiedliwienie, element kultury polskiego narzekania, a więc usypia chęć starania o lepszą współczesność. Staje się instrumentem w polityce historycznej.
Ta fraza różni nas i łączy. Co naprawdę mamy na myśli, gdy wzdychamy do przeszłości. Do jakiego punktu na linii czasu odnosi się nasze prywatne „kiedyś”.

I za czym najgłębiej tęsknimy. Dlaczego nieraz wolimy się wobec historii dystansować, trochę z niej zakpić i czy w ten sposób udaje się skrócić jej cień, zmniejszyć ciężar minionego, odciskający się na naszym „dzisiaj”.
Sprawdzimy, co zgubiliśmy jako społeczeństwo w pogoni za nowoczesnością i w czasach pobawionych wytchnienia. Ale także co z „kiedyś” do „tu i teraz” z ekscytacją transferują najmłodsze pokolenia – co zapożyczają w modzie, kulturze i stylu życia, jak przetwarzają dawne tendencje, no i czego autentycznie zazdroszczą ludziom dawnych czasów. To, co dla osób pamiętających „kiedyś” było normą albo problemem, z czasem zyskuje zaskakującą wartość dla dzieci nowej ery. Ale bywa też przedmiotem mitologizacji. Czy więc możemy mówić o wspólnej przeszłości i doświadczaniu czasu, a jeśli przestrzeń zwana „kiedyś” ma podzbiór wspólny – co się w nim mieści?
W czasie czterodniowego wydarzenia literackiego dotkniemy subiektywnych i intymnych odczytań przeszłości, ale przejdziemy też do rozważań o tym, jak to, co było „kiedyś” przeżywają całe grupy społeczne i jaki użytek z naszych doświadczeń próbują robić artyści, a także ludzie władzy i prestidigitatorzy rynku.
Prowokacyjne, lekkie i refleksyjne spotkania złożą się na czterodniowy program jednego z najbardziej zaskakujących i bezpretensjonalnych wydarzeń literackich w Polsce.

W tym roku zmienia się termin festiwalu, po raz pierwszy wydarzenie odbędzie się we wrześniu, a nie – jak dotychczas – pod koniec czerwca. Big Book Festival 2026 rozpocznie się w czwartek, 24 września i potrwa do niedzieli, 27 września. Od tego roku festiwal staje się zamknięciem lata, zapowiedzią intensywnego jesienno-zimowego sezonu w literaturze. Będzie przepowiadał nowe zjawiska, ważne tytuły i poszukiwał przemyśleń pozwalających głębiej czerpać z książek w najbardziej sprzyjających czytaniu miesiącach.
W programie festiwalu jest kilkadziesiąt wydarzeń, wizyty zagranicznych autorów, premierowe i przedpremierowe prezentacje książek z Polski i świata, wiele powodów do odkrywania znaczeń ukrytych w literaturze i pogłębionych rozmów o świecie, w którym żyjemy.
A podjęte w haśle KIEDYŚ BYŁO LEPIEJ rozmyślania i eksperymenty, w kolejnych edycjach festiwalu będą się rozwijać w badanie i odkrywanie naszych czasów teraźniejszych oraz tego, co dopiero nadejdzie.
Wszystkie spotkania i wydarzenia Big Book Festival 2026 odbędą się w dwóch centrach literackich Big Book Cafe MDM i Big Book Cafe Dąbrowskiego w Warszawie, łączących autorskie księgarnie, wegetariańskie kawiarnie, butiki literackie i sceny wydarzeń.

Wstęp będzie wolny, a wydarzenia będą transmitowane on-line na żywo i dostępne po zakończeniu imprezy.
Festiwal dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
Projekt jest współfinansowany przez Miasto Stołeczne Warszawa.